Persoonlijke groei begint zelden met een groot plan

Meestal begint persoonlijke groei met kleine momenten van eerlijkheid: je merkt dat iets niet meer klopt en je kunt het niet meer terug in de lade duwen. 

"Het is er en je kunt er niet meer omheen" 

Dit moment voelt vaak ongemakkelijk. Dit ongemak is in die zin geen bewijs dat je "harder je best moet doen", maar een uitnodiging om verantwoordelijk aanwezig te zijn bij wat je liever overslaat. Een uitnodiging om een bewuste keuze te gaan maken in die kleine momenten. Groei is geen project of groot plan dat je optimaliseert; het is een relatie met jezelf die je verdiept. Hier schuurt het. In deze blog onderzoeken we waarom echt groeien ongemak vereist, wat er onder dat ongemak gebeurt (mentaal én lichamelijk), en hoe dit samenhangt met zelfontwikkeling en bewust leiderschap, niet als managementterm, maar als vaardigheid om jezelf te leiden wanneer het spannend wordt. Hoe je voorbij de schuurmomenten komt. 

Persoonlijke groei vraagt ongemak en dit is waarom: 

Wanneer je groeit, verander je niet alleen je gedrag. Je verschuift je gedrag. Van "zo ben ik nu eenmaal" naar "zo kies ik nu". Dat is een overgangsfase en overgangsfases voelen instabiel. Je verliest tijdelijk de voorspelbaarheid, je status of zelf beeld of een plek in het systeem. Deze overgangsfase kun je bijvoorbeeld herkennen aan dat je niet meer weet wat werkt of dat je niet meer de 'sterke' bent, de behulpzame of de regelaar. Ongemak van een overgangsfase dat instabiel voelt en als een drempel. Dat komt omdat gedrag A niet meer werkt en gedrag B voelt nog niet vertrouwd. Je staat ertussenin en dat voelt als risico, zelfs als het inhoudelijk klopt. Ongemak is de prijs van eerlijkheid. 

Veel mensen verwarren groei met verbetering: "Als ik groei, zou ik me beter moeten voelen." Soms klopt dat. Maar vaak voel je je eerst juist rauwer of onzekerder, omdat je eerlijker wordt. Je masker valt en dat voelt soms heel kwetsbaar in het begin. Je ziet bijvoorbeeld waar je jezelf kleiner houdt, waar je verantwoordelijkheid uitbesteedt, waar je emoties wegredeneert of waar je "het gaat wel" gebruikt als verdoving. Eerlijkheid is confronterend, een spiegel. Het is het moment waarop je oude verhaal niet meer werkt, maar je nieuwe verhaal nog niet stevig is. Persoonlijke groei speelt zich juist precies dáár af. Niet meer terug kunnen, nog niet volledig vooruit weten. Zodra je die eerlijkheid toelaat, kom je automatisch bij de volgende laag: je zenuwstelsel. Dit kan aanvoelen als verkrampingen die je opmerkt in je lijf of nog in je hoofd. Reflectie vragen kunnen dan ondersteunend zijn om inzicht te krijgen in wat je precies ervaart en het er te laten zijn. Dit klinkt misschien wat zweverig maar emoties willen maar een ding. Gevoeld worden. Om dit alleen en zelfstandig te doen kan soms lastig zijn. Wij hebben allen blinde vlekken en oordelen vaak juist op deze pijnpunten. Het is daarom efficiënter en effectiever om iemand te hebben die je hierin begeleidt. Iemand die goed is in het stellen van dit soort reflectievragen om je te helpen meer inzicht te krijgen. Oordeelloos. Iemand die eroverheen kijkt. 

Het zenuwstelsel houdt van vertrouwd, niet van waar. 

Je brein en zenuwstelsel zijn gebouwd op efficiëntie en veiligheid. Het bekende pad kost minder energie; het nieuwe pad vraagt aandacht, risico-inschatting en soms (sociale) spanning. Daarom kan een oud patroon "veilig" voelen, zelfs als het je beperkt. De meeste mensen veranderen meestal pas wanneer de pijn van het oude patroon erger is dan het onbekende. Je kunt bij jezelf ontdekken wanneer jij je nog veilig voelt in je oude patronen. Dit herken je bijvoorbeeld aan 'ja zeggen om spanning te vermijden, hard werken om erkenning te verdienen,  controle houden omdat onzekerheid te veel voelt, pleasen omdat afwijzing oud zeer raakt, "nee" zeggen en toch schuld voelen.

Stel je zegt op werk meestal "ja", ook als je agenda vol zit. Niet omdat je dat wilt, maar omdat je spanning wilt voorkomen. Dan zeg je eindelijk een keer: "Nee, dat red ik niet deze week." Direct daarna voel je het al. Schuld. Piekeren. Spanning in je lichaam en in je hoofd. De neiging om een uitleg van vijf alinea's te sturen. Misschien zelfs alsnog "oké dan" zeggen. Dat is niet vreemd. Je systeem heeft jarenlang geleerd: "verbinding = meebewegen." Als jij stopt met meebewegen, gaat je lijf tijdelijk in alarm. ! Pas op, dit kan afwijzing opleveren! 

Het werkelijke groeimoment is niet alleen het 'nee', maar het blijven bij het ongemak erna, zonder terug te schieten in het oude contract. Zelfontwikkeling is dus niet alleen inzicht. Het is ook het trainen van je capaciteit om aanwezig te blijven terwijl je systeem protesteert. En zelfs als je snapt waarom je systeem protesteert, komt er vaak nog iets boven drijven. Oude weggestopte emoties waarvan je misschien niet eens wist dat die eronder zaten. Zoals rouw… Dat klinkt in deze context misschien wat zwaar "rouw", We denken bij rouw vaak een groot verlies zoals die van een dierbare. Maar stukje loslaten van je oude zelf is ook rouw. Rouw van wat was. 

Wanneer we blijven hangen in oude patronen dan kun je die herkennen aan de volgende gedachten. "Valt wel mee" of "zo erg is het ook weer niet" of misschien zelfs deze "er zijn wel ergere dingen". Dit noem ik 'wegwuiven, verdoven of wegdrukken' van de emotie. Ook hier zijn er mooi reflectie vragen voor die je kunnen ondersteunen inzicht te krijgen van je belemmerende patronen en je emoties te voelen. 

Rouw in de context van persoonlijke ontwikkeling 

Het kan zijn dat je het loslaten spannend vindt omdat je dit ervaart alsof je iets achterlaat dat voelt als een stukje van jezelf. Misschien heb je dit stukje gedrag zelfs gekoppeld aan je identiteit. Wanneer je het oude gedragspatroon gekoppeld hebt aan je identiteit dan kan het loslaten als een veel moeilijkere opgave voelen. Logisch toch? Want het kan natuurlijk doodeng zijn om een stukje van jezelf los te laten wat noooooit meer terugkomt toch? Toch? 

Voor deze overgangsfase in persoonlijke groei en ontwikkeling gebruik ik de loden en zomerjas metafoor. 

De lodenjas die te zwaar is geworden om te dragen = oud gedrag of patroon. 

De zomerjas die je kunt pakken wanneer je die nog nodig hebt + nieuw gedrag of patroon. 

Door de onderliggende emoties te voelen, te erkennen en het rouwproces te doorlopen veranderd deze lodenjas in een zomerjas. Dat gebeurt niet altijd in een keer. Soms (eerder meestal) heb je hier meerdere keren voor nodig. Helemaal afscheidt nemen van je jas is niet altijd nodig of noodzakelijk. Sterker nog meestal zijn ze handig om te houden. Ze hebben je immers ook veel gebracht. 

Deze jassen (gedrag/patronen) hebben je geholpen en beschermt toen je het nodig had. Eigenlijk een heel mooi zelfbeschermingssysteem Maar soms dienen ze later in het leven niet meer zo goed en ervaar je ze misschien als belemmerend. Houden ze je tegen of worden de gedraging vervelend en zwaar. In deze situaties kan het dus fijn zijn de lodenjas te veranderen naar een zomerjas. Een zomerjas die licht genoeg en handig is om in je rugzakje te hebben of aan de kapstok te hangen. Zo kun je het altijd weer pakken wanneer je het nodig hebt. 

Nog even weer terug naar rouw in de context van groei. We praten graag over groei als iets wat je "erbij" krijgt. Maar groei gaat minstens zo vaak over loslaten. En loslaten is rouwen, ook als wat je loslaat niet gezond was. Je kunt rouwen om een zelfbeeld ("ik ben degene die het altijd trekt"), een rol (redder, pleaser, loyale werknemer), een dynamiek die voorspelbaar was, een pad dat status gaf, maar leeg voelde. Rouw hoeft niet groots of dramatisch te zijn. 

Je herkent het vaak aan signalen zoals: 

- plots twijfel na een heldere keuze, 

- het romantiseren van "vroeger was het makkelijker", 

- onverwachte vermoeidheid of uitstelgedrag, 

- irritatie of cynisme (als verdedigingslaag), 

- extra behoefte aan bevestiging. 

Rouw betekent niet dat je terug moet. Denk weer aan de jas. Het betekent dat je iets echts aan het loslaten bent. En dat brengt ons bij een klassieke valkuil: de comfortzone als kompas. Ook hier zijn mooie reflectie vragen voor. 

De comfortzone is geen vijand maar wel een slechte kompasnaald

De comfortzone wordt vaak weggezet als luiheid. Dat is te kort door de bocht. Je comfortzone is ook een beschermingssysteem. Het wil je veilig houden, en dat verdient respect. Maar veiligheid is niet hetzelfde als richting. Als comfort je kompas wordt, blijf je herhalen wat je al kent. Dan krijg je misschien stabiliteit, maar zelden vervulling. Subtiele signalen waaraan je kunt herkennen dat je te lang op "vertrouwd" vaart zijn o.a. gedachte als: "Is dit het nou?", minder creativiteit, cynisme op werk, irritatie in relaties, uitstel bij betekenisvolle keuzes.

Persoonlijke groei vraagt niet dat je je comfortzone verlaat om het verlaten. Het vraagt dat je leert kiezen op basis van waarden in plaats van angst. Het kan dus nog steeds een bewuste keuze zijn er te blijven of het gedragspatroon in stand te houden. Soms kan wat eerder belemmerend was ook ondersteunend gaan werken. En dan veranderd iets wat zwaar voelt naar iets lichts naar ruimte, vrijheid en verantwoordelijkheid. En dan is er nog een belangrijk onderscheid. Niet elk ongemak is voedend. 

Het verschil tussen productief ongemak en beschadigend ongemak. 

 Soms klinkt zelfhulp alsof het motto is: "Als het pijn doet, is het groei." Dat is niet waar. Je verantwoordelijkheid nemen betekent óók: onderscheid maken. Productief ongemak herken je aan spanning én een gevoel van innerlijke juistheid ("dit is spannend, maar het klopt"). Of zoals hay het mooi omschrijft "feel the fear and do it anyway". 

Kwetsbaarheid met zelfrespect, je kunt bijstellen en oefenen. Je wordt op termijn ruimer (meer keuze, meer adem). Beschadigend ongemak herken je aan structureel zelfverraad (over je grenzen, tegen je waarden). Chronische stress zonder herstel, vernauwing, bevriezen, verdwijnen, dissociëren. Je wordt kleiner (minder levenslust, minder eigen stem) 

Simpele beslisregel: Als je herstelmomenten hebt, keuzevrijheid ervaart en je waardigheid intact blijft, is het vaak productief ongemak. 

Als je structureel over je grens gaat, je herstel verdwijnt en je kleiner wordt, is het tijd om te pauzeren en steun te organiseren. Bij overweldiging of oude trauma-reacties kan professionele begeleiding (coaching of therapie, afhankelijk van wat er speelt) een verstandig en volwassen besluit zijn. En zelfs bij productief ongemak geldt: je systeem kan juist harder protesteren wanneer het écht werkt. 

Waarom we terugdeinzen op het moment dat het wérkt 

De paradox: precies wanneer een patroon begint te verschuiven, neemt de weerstand soms toe. Je zegt "nee" en voelt schuld. Je spreekt je uit en hoort je innerlijke criticus harder dan ooit. Je kiest een nieuwe richting en wordt nostalgisch naar het oude. Je systeem test: "Is dit veilig genoeg om vol te houden?" Hier ontstaat duurzame zelfontwikkeling. Niet alleen een inzicht hebben, maar het herhalen. Zacht, consequent en eerlijk. Integratie betekent dat je nieuwe keuze ook van jou blijft op een lastige dag. Het vermogen om jezelf te blijven leiden in spanning raakt direct bewust leiderschap. 

Bewust leiderschap 'Jezelf leiden in spanning, zonder jezelf te verlaten' 

Bewust leiderschap is jezelf kunnen leiden wanneer het spannend wordt. Helder voelen, eerlijk communiceren en verantwoordelijkheid nemen zonder te verharden, te verdwijnen of de schuld buiten jezelf te leggen. Het gaat niet om een functietitel, maar om aanwezigheid. Iemand die ongemak kan verdragen zonder zichzelf kwijt te raken luistert beter (zonder meteen te verdedigen). Stelt grenzen zonder agressie of excuses. Communiceert directer en menselijker. Maakt keuzes die kloppen op de lange termijn. Dat is geen perfecte staat. Het is een oefenpad. En dat pad vraagt een eenvoudige, uitdagende houding: 

Ongemak niet meteen oplossen, maar eerst onderzoeken. 

Tot slot: welk ongemak vraagt vandaag om aanwezigheid? Als je op een rand staat, je weet wat klopt, maar het voelt spannend om het te leven. Dan ben je niet zwak, je bent in beweging. Ongemak is vaak de deur naar meer vrijheid, mits je bereid bent je eigen patronen onder ogen te zien en verantwoordelijkheid te nemen voor je volgende stap. 

Wil je dit niet alleen uitdenken, maar echt doorvoelen en vertalen naar gedrag? 

Dan is een vrijblijvende kennismaking met Mycelium Coaching een rustige eerste stap. Niet om je te repareren, maar om helder te krijgen wat er in jou wil groeien en welke stap nu 1% eerlijker, moediger en meer van jou is. 

In essentie: 

Persoonlijke groei vraagt ongemak omdat je identiteit verschuift, je zenuwstelsel moet bijleren en je soms iets ouds moet loslaten. Zelfontwikkeling wordt duurzaam wanneer je leert blijven bij die spanning zonder zelfverraad. En bewust leiderschap begint precies daar: aanwezig blijven, kiezen vanuit waarden, en jezelf niet verlaten wanneer het spannend wordt.

Wil je meer weten? Neem gerust contact op om te onderzoeken of Mycelium Coaching past bij jou.